Những yếu tố làm nên một chai Scotch Whisky hiếm có

Luôn có một thứ ánh sáng huyền ảo bao quanh những vật phẩm hiếm có tột bậc… một sức quyến rũ khó cưỡng… hay thậm chí, một vẻ bí ẩn đầy mê hoặc?

Đó có thể là một chiếc ấn vàng “Hoàng đế chi bảo” thời Nguyễn, một bộ tem “Tứ quý” quý hơn vàng ròng, hay, hiếm có khó tìm, một chiếc xe máy Honda Super Cub “cánh én” đời đầu còn nguyên bản.

Đó thậm chí có thể là một chai rượu single malt Scotch whisky, từ một thùng ủ duy nhất, phiên bản giới hạn, lâu năm, đến từ một trong những nhà máy chưng cất lừng danh nhất Scotland.

Nhưng chúng ta không chỉ đơn thuần nói về độ khan hiếm. Dĩ nhiên, bất kỳ chai whisky nào từ một thùng ủ duy nhất đều hiếm, vì số lượng có hạn. Khi mọi người hỏi “loại whisky nào hiếm nhất?”, ẩn ý thực sự là “loại whisky nào vừa đắt đỏ, vừa hiếm có?”.

Để trả lời, hãy cùng khám phá những yếu tố làm nên một chai whisky vừa hiếm, vừa có giá trị cao ngất ngưởng.

Điều gì khiến Scotch Whisky hiếm có?

Độ tuổi và quá trình ủ

Yếu tố hàng đầu ảnh hưởng đến giá trị của whisky chính là tuổi rượu. Ai cũng biết, whisky càng lâu năm, giá thường càng cao. Nhưng liệu có phải vì ngon hơn? Chưa chắc. Đúng là quá trình ủ lâu năm có thể mang đến hương vị phức tạp và chiều sâu, nhưng tuổi rượu không phải lúc nào cũng đảm bảo chất lượng vượt trội.

Điều chắc chắn là: whisky lâu năm hiếm hơn nhiều. Lý do một phần nằm ở chi phí sản xuất. Việc lưu trữ đòi hỏi không gian kho bãi, công sức trông coi, và điều kiện bảo quản nghiêm ngặt. Chưa kể, nhà sản xuất phải cân nhắc: chờ đợi 40 năm để có một chai whisky “đỉnh cao”, hay đóng chai sau 10 năm để thu lợi nhuận sớm hơn?

Cuối cùng, không thể không nhắc đến “phần của thiên thần” (angels’ share). Đó là hiện tượng rượu bay hơi tự nhiên khỏi thùng ủ, trung bình khoảng 2% mỗi năm. Cứ thế, năm này qua năm khác, lượng “mật hoa” quý giá trong thùng cứ vơi dần, vơi dần.

Phiên bản giới hạn

Một yếu tố khác làm tăng giá trị whisky là tính giới hạn. Các nhà máy thường tung ra những phiên bản đặc biệt: để kỷ niệm sự kiện, hoặc thử nghiệm điều gì đó mới mẻ. Ví dụ điển hình là Ardbeg Fèis Ìle – những ai theo dõi đều biết chúng “cháy hàng” nhanh chóng và đội giá trên thị trường ra sao.

Các phiên bản giới hạn thường được đánh giá cao, đặc biệt nếu chúng là một loại rượu có chất lượng đặc biệt tốt, hoặc có hương vị đáng chú ý, độc đáo.

Whisky msingle cask lại càng hiếm và có giá trị sưu tầm cao. Khác với whisky thông thường (pha trộn từ nhiều thùng để đảm bảo tính nhất quán), whisky single cask bị giới hạn số lượng chai, tùy thuộc vào dung tích thùng ủ. Một thùng bourbon gỗ sồi Mỹ tiêu chuẩn có thể chỉ cho ra dưới 200 chai!

Các nhà chưng cất “mất tích”

Whisky từ những nhà máy đã “khuất bóng” (đã mất hoặc đóng cửa) thường cực kỳ hiếm và được săn lùng. Sở hữu chúng, bạn nắm giữ một mảnh ghép lịch sử, một thứ sẽ không bao giờ được tái tạo. Ít nhất là cho đến khi… nhà máy hồi sinh. Port Ellen là một minh chứng. Tưởng chừng đã “yên nghỉ” từ năm 1983, Port Ellen đang được xây dựng lại, dự kiến mở cửa trở lại. Điều này càng khiến những giọt whisky cũ của Port Ellen thêm phần giá trị. Minh chứng là thùng Port Ellen 1979 được bán với giá “khủng” 875.000 bảng Anh tại Sotheby’s năm 2022!

Hình thức đóng chai

Không chỉ chất rượu bên trong, mà ngay cả bao bì cũng góp phần tạo nên giá trị cho những chai whisky Scotch quý hiếm nhất. Đơn cử như chai Macallan 1926, 60 năm tuổi, với hình vẽ tay độc nhất vô nhị của nghệ sĩ Michael Dillon. Năm 2018, một chai này đã “gây choáng” khi được bán với giá 1,2 triệu bảng Anh tại Christie’s. Nhiều chai whisky quý khác cũng được “nâng tầm” bằng hộp gỗ sang trọng hoặc bình pha lê Baccarat tinh xảo.

Danh Tiếng

Các nhà máy chưng cất càng lâu đời và danh tiếng, sản phẩm của họ càng được bao phủ bởi một thứ “hào quang” của sự uy tín. Nhìn vào danh sách những chai whisky mạch nha đơn đắt đỏ nhất, bạn sẽ thấy ngay những cái tên quen thuộc: Dalmore, Macallan, Glenfiddich. Sự xuất hiện của chúng không phải là tình cờ. Đó là những thương hiệu đã được thị trường công nhận qua nhiều thế kỷ. Uy tín, dù không phải là thước đo duy nhất của chất lượng, nhưng thường cho thấy sản phẩm có giá trị thực sự.

Chai whisky đắt nhất từng được bán đấu giá

“Thùng Macallan số 263 – một thùng ex-sherry hogshead – đã trở thành huyền thoại trong giới whisky. Thậm chí, nhiều chai whisky đắt giá nhất lịch sử đều “xuất thân” từ thùng rượu này, bao gồm cả chai Scotch lập kỷ lục đấu giá. Được đổ đầy rượu năm 1926 và ủ suốt 60 năm, đến khi đóng chai, thùng 263 chỉ cho ra vỏn vẹn 40 chai.

12 chai được bán ngay, 12 chai khác ra mắt năm 1993 với nhãn thiết kế độc đáo bởi nghệ sĩ Valerio Adami. 16 chai còn lại được Macallan giữ lại cho chương trình phát hành rượu cổ điển, hoặc bán đấu giá (như trường hợp 2 chai không nhãn).

Năm 2023, một chai thuộc lô Adami đã “gây sốt” tại Sotheby’s. Ước tính ban đầu là 1 triệu USD, nhưng giá chốt cuối cùng lên tới 2,7 triệu USD – một con số không tưởng!

Whisky từ thùng 263 được mô tả là có hương thơm nồng nàn của sherry, quả sung, gỗ sồi, thoảng chút khói, cùng vị trái cây khô, gia vị và mật mía đậm đà. Nghe thôi đã thấy thèm thuồng!